٭ اين متن رد به خاطر علاقه خودم به شهر قصه عينا از سايت ميراث فرهنگي كپي كردم.
روايت گر قصه در گفت و گو با « محمود استاد محمد »
شهر قصه با مرگ بيژن مفيد تمام شد

الهه خسروي يگانه

سيگار 57 ، راه پله هايي كه به زيرزمين مي رسد ، خانه اي شلوغ با كاغذهاي پراكنده در هر گوشه اش ، كتابخانه اي كوچك كه از نامه هاي « عين القضات » تا «هيس » كاتب در آن به چشم مي خورد ومردي كه در هاي و هوي شهري كه ديگر شهر قصه نيست ،گم شده است . ما به خاطر نمي آوريم . يعني نسل ما هيچ تصوري از سالن هاي مملو از تماشاچي آن هم در جايي مثل سالن تئاتر ندارد . هيچ نمي فهمد صف طولاني آدم هايي كه براي گرفتن بليط يك نمايش پشت سر هم ايستاده اند چه تصويري مي تواند داشته باشد و به هيچ وجه نمي تواند درك كند كه با حسي سرشار از رضايت از روي صندلي سالن تئاتر برخاستن چه طعمي دارد .
اما « محمود استاد محمد » اين روزها را به ياد مي آورد . روزهايي كه به قول خودش تماشاچي از دروديوار بالا مي رفت تا به تماشاي تماشايي ترين تئاتر ايران بنشيند .
« شهر قصه » . قصه اي كه هيچ وقت كهنه نشد . قصه شهري كه در آن آدم هايش هيچ وقت نمي ميرند بلكه هر روز و در هر زماني چنان به قالب شخصيت هاي امروزي در مي آيند كه انگار اين قصه هيچ وقت تاريخ مصرف نخواهد داشت . قصه اي كه خالقش كسي بود به نام بيژن مفيد . قصه گويي كه ديگر نظيرش پيدا نشد تا دوباره قصه اين شهر روايت شود تا از پس لبخندها و گاهي قهقه هايي كه بر لبانمان مي نشيند ، برقابرق اشك در چشم هايمان بدرخشد به خاطر آن همه تلخي كه اين قصه دارد و آن همه اندوه كه روايت مي شود .
حالا سالها از مرگ بيژن مفيد آن هم در غربت مي گذرد . خاله سوسكه و آقاموشه در پيچ و خم كوچه پس كوچه هاي روزمرگي گم شده اند و تنها خر خراط مانده است با آن صداي غمگين : « آره ! داشتيم چي مي گفتيم ؟ ... بنويس ... » . و ما مي نويسيم . قصه شهر قصه و قصه گويش هايش را . قصه شهري كه مردمانش « كه خوب بودند ، ساده و بي ريا بودند » ديگر همه چيز را از ياد برده اند تا فقط سوز آواز آنها برايمان بماند . آنها كه رفته اند و از خاطرها محو شده اند . آنها كه هنوز هم انگار براي ما مي خوانند . براي دل هايمان كه ديگر دل نمي شود .
با استاد محمد گفتگو كرده ايم . اول قرار بود درباره سابقه تئاتر در ايران و وضعيت اش در زمان حال صحبت كنيم . ولي نشد . يعني نمي شود كه مقابل استاد محمد بنشيني و از بيژن مفيد نپرسي .از عباس جوانمرد ، آربي آوانسيان و عباس نعلبنديان. و نمي شود به قصه اش گوش ندهي . قصه غمناك شهر قصه و بازيگرانش را كه چطور از هم پاشيدند تا هر كدام در گوشه اي به آرامي از خاطر بروند و تئاتر ايران در كل تاريخ خود يكي از استثنائي ترين فرصت هاي خود را براي داشتن يك گروه خلاق و منحصر به فرد از دست بدهد . با او گفتگو كرديم تا تجديد خاطره اي كرده باشيم از او و هم بازي هايش . از او و روزهاي اجرا ي شهر قصه و آسيد كاظم . نخستين كار حرفه اي او كه نظر بسياري را به خود جلب كرد .او و همه كساني كه روزي تئاتر اين مملكت را بر اوج قله ها نشاندند .

دروازه دولاب با خانه هاي تناتنگ اش در سالهاي آغازين دهه سي فقط يك محله نبود . آن هم با مختصات محله هاي پايين شهر كه حس زندگي را در آدم مي كشت چه برسد به اينكه كسي در آن محله ها به چيزي به نام هنر فكر كند و بپردازد و دست بر قضا در آن يگانه هم شود . اما دروازه دولاب در آن سالها فقط يك محله نبود . چرا كه ...
« من در محله اي زندگي مي كردم كه بطور اتفاقي يكي از اهالي آن « نصرت رحماني » بود و يكي ديگر از اهالي آن « بيژن مفيد » . خانه ما به خانه نصرت رحماني خيلي نزديك بود و من فكر مي كنم از 12 سالگي با او آشنا و شيفته اش شدم . در واقع نه شيفته شعرش ( هرچند كه آن هم دخيل بود ) بلكه شيفته شخصيت نصرت . 14 يا 15 ساله بودم كه بيژن مفيد كه از اداره تئاتر به نوعي فاصله گرفته بود در يكي از خانه هاي پيشاهنگي كه در محله مان بود جايي را اجاره كرد براي تمرين تئاتر . تئاتري كه بازيگرانش همه خود بچه هاي دروازه دولاب بودند . من نرفتم . چون اصلا فكر نمي كردم جنم بازيگري داشته باشم. نصرت به من گفت : برو! من هم حرفش را زمين نينداختم و رفتم . اما نه به قصد ماندن و ماندگار شدن . يعني رفتم كه فقط سري بزنم و برگردم كه ماندگار شدم . »
حالا سي سالي مي شود كه اين بازگشتن به تاخير افتاده است . و او هنوز به بيژن مفيد فكر مي كند و آن اتاق تنگ و تاريك كه در آن شهر قصه را شروع به تمرين كردند .
« بيژن از همان زمان شهر قصه را شروع كرد به تمرين . شهرقصه اول يك كار يكساعته بود و فرق داشت با چيزي كه الان هست . »

ــ از اول هم همان نقش خر را بازي مي كرديد ؟

ــ «بله از همان روز اول . تمام آن مدت مسئله كار بيژن بيشتر آموزش بود . آموزش او هم خيلي وسيع بود . من خوب يادم هست كه در مورد ادبيات و شعر وموسيقي و نقاشي خيلي به ما چيز ياد داد . يعني ساعات كار ماتقسيم مي شد در اين عناوين . مثلا كلاس هاي شعر بيژن خيلي جدي بود . چون او اعتقاد داشت كسي كه تئاتر كار مي كند نمي تواند ادبيات را نشناسد . نمي تواند از موسيقي خبر نداشته باشد ـ به همين دليل كلاس سولفژ مي گذاشت چون خودش موسيقي را خوب مي دانست ـ همين طور نقاشي و مجسمه سازي . بخاطر همين برنامه هاي آموزشي اش خيلي وسيع بود . البته ساعت كار هم مثل حالا نبود . ما از ساعت 5 بعدازظهر هر روز بدون استثناء تا ساعت 12 شب كار مي كرديم . روزهاي جمعه هم از صبح تا بعد از نصفه شب» .

ــ نمايشنامه شهرقصه از اول همان متني بود كه بعدها روي صحنه رفت يا به صورت كارگاهي نوشته شد ؟

ــ« نه ، نه ، كارگاهي كار نشد . بيژن ، اول شهر قصه را بطور مختصر و براي كودكان نوشته بود . حتي وقتي كه من وارد كار شدم متن شهر قصه كه تايپ شده بود يك متن كوتاه چند صفحه اي بيشتر نبود .از همان متل معروف " خر خراطي مي كرد ، بز بزازي مي كرد ، اسب عصاري مي كرد ، فيل اومد آب بخوره افتاد و دندونش شكست " شروع مي شد و مي رسيد به داستان « خاله سوسكه» و « آقا موشه » و با قصه آنها تمام مي شد . اصل محتواي شهر قصه كه بعدها به صورت تراژدي فيل شكل گرفت ، چيزي بود كه بيژن بعدها به شهر قصه اضافه كرد و ماجراي فيل خط دراماتيك قصه شد . اين اتفاق در طول سه سال تمرين رخ داد . ولي كارگاهي به آن معناي معمول كه ما از كارگاه مي شناسيم به هيچ وجه نبود . يعني بيژن ، صحنه به صحنه نمايش را مي نوشت و ما كار مي كرديم » .

ــ پس شما كار خود را با شهر قصه آغاز كرديد .

ــ «بله . حتي يكبار من بدون اجازه بيژن خواستم در يك نمايش ديگر كار كنم . مهدي فتحي يك نمايش از محمود دولت آبادي را به روي صحنه مي برد و دولت آبادي به من گفت كه برو و اين نمايش را بازي كن . چون مهدي دنبالت مي گردد . من رفتم و آن فضا را خيلي پسنديدم . اما هم مي دانستم كه اگر به بيژن بگويم اجازه نمي دهد و هم دلم نمي آمد كه كار نكنم . چون بازيگران خوبي مثل سعيد سلطانپور، مهدي فتحي و ناصر رحماني نژاد در آن بازي مي كردند . بالاخره من تصميم گرفتم بدون اجازه بيژن با آنها كار كنم . اواسط كار بود كه بيژن فهميد و ديگر اجازه نداد . من هم خيلي متاسف شدم . ( مي خندد ) »
اما زمان نوشتن استاد محمد خيلي پيشتر از اين ها آغاز شده بود . از 12 سالگي. آن هم با خواندن كتاب هاي نويسنده اي به نام صادق هدايت .
ــ « من پيش از اينكه با بيژن و اصلا با تئاتر آشنا شوم به دليل آشنايي با نصرت اصلا يك جوري با ادبيات آميخته شده بودم . يادم هست كلاس ششم ابتدايي را كه تمام كردم ، 12 ساله ام بود ، همه صادق هدايت را با كمك نصرت خواندم . خب ! معلوم است وقتي يك بچه 12 ساله يكباره شروع كند به خواندن هدايت آن هم اين نويسنده كه توسط كسي مثل نصرت رحماني به او معرفي شده و او در ذهن آن كودك تصويري بسيار دلپذير از اين نويسنده ترسيم كرده است ، چه تاثيري روي او بگذارد . هدايت ،تاثير عجيب و غريبي روي من گذاشت . يعني اصلا هدايت نگاه مرا نسبت به زندگي ، خانواده و فاميل عوض كرد . حتي تعريف آدم براي من تغيير پيدا كرد . اين است كه من وقتي سراغ بيژن رفتم اصلا به قصد ماندن نرفتم . رفتم چون توي محل كار مي كرد . رفتم چون نصرت گفته بود كه بروم . پيش از آن يك چيزهايي مي نوشتم . اما برخلاف تصور خيلي ها هيچوقت شعر ننوشتم . اصلا حال و هواي شعر نوشتن را نداشتم و هيچ زماني هم سعي نكردم كه شعر بگويم . ولي قصه مي نوشتم . با آشنايي با بيژن پاگير او شدم . بيژن تاثيري روي من گذاشت كه من ديگر نزد او ماندگار شدم و بيژن شد همه حيطه تصور و خيال من . تا 18 يا 19 سالگي كه با بيژن كار مي كردم ديگرننوشتم . تا زماني كه از او جدا شدم » .

هم بازي هايتان• در شهر قصه چه كساني بودند ؟

ــ« حسن استاد محمد برادر من نقش ميمون را بازي مي كرد . فرخ صوفي ، خرس ، فرهاد صوفي ، سگ ، عباس جاويدان ، روباه ، حسين والامنش ، فيل ، تهمينه مدني ، خاله سوسكه ، هومن مفيد ، آقا موشه ، رشيد كنعاني ، بز ، جميله مفيد ، گوينده . الان كه مي گويند اردلان و بهمن و هنگامه مفيد جزو گروه بودند اصلا صحيح نيست . از خانواده مفيد فقط هومن بود كه دبستان مي رفت . اما زماني كه ديگر گروه افتاد در مسير اجراهاي حرفه اي، خانواده مفيد به گروه اضافه شدند . ولي اين يكسال بعد از اجراي شهر قصه بود . بعد از آن ما از بيژن جدا شديم» .
و اين آغاز قصه تلخي است كه هيچ وقت تمام نشد . قصه كدورت ها و سوء تفاهم هايي كه فقط و فقط منجر به از بين رفتن يكي از شانش هاي بزرگ تئاتر ايران گرديد تا خالق آن قصه و بازيگرانش هركدام سالهاي بعد را در حسرت آن روزهاي صميمي سپري كنند .

• چرا از گروه آقاي مفيد جدا شديد ؟

ــ «يك اختلاف گروهي پيدا كرديم . كل گروه و نه شخص من و آن برمي گردد به همان مسئله كارگاه نمايش . يعني از نظر تاريخي درست مصادف است به مقطعي كه كارگاه نمايش شكل گرفت» .

كارگاه نمايش براي• چه ودر چه سالي شكل گرفت ؟ چه گروه هايي در آن مشغول به كار بودند .

ــ« مبناي شروع كارگاه از پايان جشن هنر دوم بود . شايد سال 47 . در جشن هنر دوم يك مسابقه نمايشنامه نويسي راه انداختند كه نصرت نويدي با نمايش « سگي در خرمن جاي » اول شد . عباس نعبلنديان دوم شد و بيژن مفيد هم دعوت شده بود . نمي دانم كه او هم در مسابقه بود يا نه ولي نمايش نويدي كارنشد . ايرج انور « مردي با دو طبق » را كار مي كرد و اصلا به جشن هنر نرفت . آربي آوانسيان هم « پژوهشي ... » را كار كرد . بيژن هم كه داشت شهر قصه را تمرين مي كرد . اين دو نمايش به جشن هنر رفتند و بعد از اتمام جشن هنر قرار بر اين شد كه تلويزيون و سازمان جشن هنر سازماني مستقل از وزارت فرهنگ و هنر بسازند . آن سازمان تئاتري همين كارگاه نمايش شد . اسم گروه بيژن مفيد « آتليه تئاتر » بود . آتليه تئاتر همان WORK SHOP انگليسي هاست كه آن روز خيلي در ايران باب نبود . قرار بر اين شد كه آربي آوانسيان ، بيژن مفيد و ايرج انور با گروه هايشان در اين كارگاه به عنوان سه كارگردان شروع به كار كنند . بيژن به دلايلي اين مسئله را قبول نكرد و كنار كشيد . ايرج و آربي آوانسيان ماندند و بعدها شهروز خردمند هم اضافه شد و كارگاه شكل گرفت . بيژن دو يا سه سالي از كارگاه فاصله داشت تا اينكه فكر مي كنم سال 52 به عنوان بازيگر در نمايش آربي آوانسيان دوباره وارد كارگاه شد» .

ــ داشتيد مي گفتيد ، چرا از آقاي مفيد جدا شديد ؟

ــ« در آن زمان استراتژي گروه ما عوض شده بود و ما در ترديد مانده بوديم كه چه بايد بكنيم . ما برنامه هاي ديگري براي گروه داشتيم . يعني بيژن داشت . او مي خواست كه يك گروه مستقل داشته باشد. او به ما ضرورت گروه مستقل را آموخته بود و به خاطر همين اين موضوع خيلي براي ما اهميت پيدا كرده بود .اينكه مستقل باشيم و خودمان يك سالن تئاتر بسازيم . اين در اوايل كار مثل رويا بود ولي ما به آن مقام رسيديم . خوشبختانه شهر قصه موفق شد و درآمد مالي اش فوق العاده زياد بود. بيژن نيز جايگاه بالايي پيدا كرد . طوري كه از طرف مقامات و شهرداري وقت تهران تصميم گرفته شد كه زميني در 400 دستگاه همين ميدان ژاله به گروه ما براي ساختن سالن تئاتر داده شود . اصلا قرار شد سند رسمي اش را شهرداري به اسم گروه آتليه تئاتر كند و ما به همه اهداف و روياهايمان داشتيم مي رسيديم» .

•
چه چيزي تغيير كرده بود ؟

ــ« نمي دانم چه چيزي تغيير كرده بود ولي بيژن ديگر دنبال ساختن تئاتر مستقل و گروه مستقل نبود . شايد مسئله كارگاه نمايش كه پيش آمد به بيژن پيشنهاد شد كه اصلا اين كارگاه براي او ساخته شود . اينها همه تاثير گذاشت تا بيژن ديگر به دنبال گروه مستقل نباشد .گفتم كه سال 44 او از اداره تئاتر فاصله گرفته بود . من نخواستم كلمه اخراج را به كار ببرم . ولي بيژن به دليل مسائل شخصي از اداره اخراج شده بود. البته او در اداره تئاتر سمتي نداشت و عباس جوانمرد به خاطر علاقه اي كه به بيژن داشت و به او به عنوان يك نمايشگر با استعداد اعتقاد داشت او را در گروه هنرملي جاي داده بود . ولي به خاطر اختلافاتي كه پيش آمده بود بالاخره آنها بيژن را از اداره اخراج كردند .اما در سال 48 وضع چنين نبود و او كسي شده بود كه بخاطرش، سازمان تئاتر احداث مي كردند . اينها همه تاثير مي گذارد و گذاشت . اختلاف گروه با بيژن از آنجا آغاز شد كه ما شهر قصه را سه سال تمرين و يكسال هم اجرا كرديم . در تمام شهرستان و در تهران . در خود پايتخت سه ماه تمام روزي 2 يا 3 سانس بازي مي كرديم و عجيب هم فروش داشت . اگر مي خواستيم 2 سال ديگر هم اجرا كنيم فروش داشت . يعني اصلا از قبل رزرو مي شد ولي ما برنامه مان اين نبود . ما گروه تجاري نبوديم . گروه حرفه اي هم نبوديم . در واقع ما به دنبال خط گروه مستقل بوديم . بيژن گفت شهرقصه را ادامه دهيم . يعني خودمان يك سالن اجاره كنيم و شهر قصه را ادامه دهيم . اختلاف از سالن انجمن دوشيزگان و بانوان كه اصلا سالن تئاتر نبود بالا گرفت . آن سالن يك سالن سخنراني بود كه ما خودمان درستش كرديم . صحنه برايش بستيم حتي سكوهاي تماشاگر را با بچه ها درست كرديم .نمايش شروع شد. ظرف يك هفته براي 6 ماه بعد بليط رزرو شد . ما به بيژن گفتيم آخرش كه چي؟ بر فرض كه ما 6 ماه ديگر هم اين كار را ادامه دهيم سرانجام هم شما مستهلك مي شوي هم ما. فقط هم پول درآورده ايم . در حاليكه ما پول نمي خواهيم چون ديگر كه نمي خواهيم سالن تئاتر بسازيم . پس فقط كار كنيم كه پول دربياوريم ؟ اعضاي گروه هم همه جوان بودند و اصلا پول نمي خواستند . پول بگير هم نبودند . يعني احتياج نداشتيم كه بگيريم .همين جا بود كه ما جدا شديم » .
و سكوت . و مرور خاطرات تلخ . وما هيچ نمي دانيم كه در ذهن محمود استاد محمد چه مي گذرد . و نمي دانيم كه او به چه مي انديشد و دنبال جواب چه سئوالي است ؟
ــ «بعدها شنيدم كه گفتند ما هنگام جدايي از بيژن با او جروبحث كرديم . من از شنيدن اين حرف خيلي خيلي ناراحت شدم طوري كه يك هفته اي مريض بودم . امكان ندارد ما چنين كاري كرده باشيم . آن هم با كسي مثل بيژن مفيد . كه براي همه ما نيمه خدا بود . بيژن يك كلمه گفت كه اگر مي خواهيد ، كار كنيد و اگر نمي خواهيد، برويد . من فردا از چوب هنرپيشه مي سازم . ما مي دانستيم كه بيژن مي تواند اين كار را انجام دهد چون همه بچه هاي گروه اين اعتقاد را داشتند . بيژن اين حرف را زد و رفت و ما بلند شديم و بدون هيچ سروصدايي حتي بدون خداحافظي از ترس اينكه مبادا با او روبه رو شويم ، بيرون آمديم .اين موضوع ساعت 12 شب در انجمن دوشيزگان و بانوان اتفاق افتاد . ما آمديم بيرون و آن شب بر ما چگونه گذشت ، بماند » .

بعد از آن شب چه اتفاقي افتاد ؟•

ــ « رفتم ! فرداي آن روز به محمود عزيزي كه آن زمان تازه به گروه ما وارد شده بود گفتم به سراغ بيژن برود و از او هزارتومان قرض براي من بگيرد . حتي نوشتم كه آقاي مفيد هزارتومان به من قرض بدهيد . نگفتم هم كه براي چه مي خواهم . محمود رفت و گرفت و من با او جلوي يكي از گاراژهاي تهران يعني گاراژ «لوان تور» كه يكي از اين شركت هاي مسافربري بود قرار گذاشتم . محمود پول را گرفت و بليط گرفتم . بليط دورترين جايي كه اتوبوس هاي آن شركت مي رفت و بندرعباس دورترين نقطه بود . سوار شدم و رفتم بندرعباس . فقط مي خواستم بروم و در تهران نباشم . جدايي از بيژن اصلا كار ساده اي نبود ولي نمي توانستم ديگر در تهران بمانم . رفتم بدون اينكه اصلا بدانم بندرعباس كجاست يا اينكه كسي را در بندرعباس داشته باشم يا اصلا موقعيت سفر را داشته باشم . به خانواده ام هم خبر ندادم چون اگر خانواده ام مي دانستند كه من مي خواهم به سفر بروم اصلا نمي توانستند بپذيرند . من فقط 18 سالم بود . بندرعباس كه رفتم ، آنجا ، با حسين احمدي نسب يك گروه تئاتر درست كرديم . نمايش « ريل » نوشته دولت آبادي را آنجا كار كرديم .»

« آسيدكاظم » . اين نام اولين نمايشي است كه محمود استاد محمد آن را كار كرد . آنها كه ديده اند گفته اند اين نمايش در زمان خود يك اتفاق و يك كار منحصر به فرد بوده است . هنوز هم پيشكسوتان تئاتر « آسيدكاظم » را به ياد دارند . حكايت مردي كه رفت و ديگر بازنيامد . استاد محمد درباره چگونگي خلق شدن اين نمايش مي گويد :
من در آن گروه كار مي كردم ولي فكر آن گروه مستقل كه بيژن در ذهن ما جاي داده بود يك لحظه هم رهايم نمي كرد . تا اينكه با چند جوان بيرون از اداره آشنا شدم. كساني كه به تئاتر علاقه داشتند . در خيابان نظام آباد در يك مكان وحشتناك شلوغ چون ارزان بود اتاق اجاره كرديم . و شروع كرديم به تمرين تئاتر . همه آن بچه ها كاركنان ايران ناسيونال بودند و مكانيكي مي كردند .

ــ چه متني را كار كرديد ؟

ــ« مشكل همين جا بود . چراكه هيچ متني نداشتيم . فكر « آسيد كاظم » را نصرت رحماني سالها پيش به من داده بود . در دروازه دولاب آن طرف چهارراه ،يعني نبش غربي يك پياله فروشي خيلي قديمي بود . يك اتفاقي در آن پياله فروشي رخ داده بود كه خود نصرت شاهدش بوده . « آسيدكاظم » آدمي كه به جرم قتل بازداشت شده بود و چندين سال را در بندرعباس در تبعيد سپري كرده بود بعد از 8 سال از بندرعباس آزاد مي شود و برمي گردد و مي آيد در همان پياله فروشي سر محل . مردم محل او را نمي شناسند و شروع مي كنند پشت سراو بدوبيراه گفتن . چون شنيده بودند كه آزاد شده است . و يكي از كساني كه به او بدوبيراه مي گويد پسر خودش است . تا اينكه آخر شب مردم « آسيدكاظم » را مي شناسند . و او چون شاهد بوده كه برادرش ، پسرش و رفيق هايش از سر شب دارند به او بدوبيراه مي گويند پالتويش را به دوش مي كشد و براي هميشه مي رود . ديگر هيچ وقت هم پيدايش نمي شود . اين اتفاق را نصرت براي من تعريف كردوگفت اين جنم نمايش دارد.آن وقت ها نصرت گاهي براي مجلات داستان هم مي نوشت . من به او گفتم كه چرا خودت داستانش نمي كني ؟ و نصرت گفت اين براي داستان حيف است . براي بيژن تعريف كن و بگو كه از اين اتفاق مي شود يك نمايش خوب ساخت . من اين كار را كردم . حتي طرحي از آنچه كه نصرت گفته بود نوشتم و به بيژن دادم . بيژن پياله فروشي را تبديل به قهوه خانه كرد كه كار فوق العاده مهمي بود. يعني اصلا داستان خط دراماتيك پيدا كرد . فقط تغيير مكان نبود بلكه داستان جنس دراماتيك يافت . بيژن اين مسئله را اضافه كرد ولي هرگز آن را ننوشت . گفت مي نويسم ولي ننوشت . وقتي من از بندرعباس برگشتم و آن گروه را درست كرديم نمايشنامه براي كار كردن نداشتم . بچه هايي هم كه دور هم جمع شده بودند همه بچه هاي دروازه دولاب بودند. يعني جايي كه آن اتفاق افتاده بود . به همين دليل من به فكر آسيد كاظم افتادم و آن را نوشتم . و طوري هم نوشتم كه براي اين بچه ها باشد . يعني نقش ها را در قالب بچه هايي نوشتم كه در آن گروه بودند. مثلا يكي از بچه ها كسي بود كه خيلي خوب بازي مي كرد ولي اصلا بيان نداشت . هيكل فوق العاده درشتي داشت ولي صدايش خيلي زير بود . من براي او هيچ ديالوگي نگذاشتم و به او نقش آسيدكاظم را دادم . چون اگر لب باز مي كرد ديگرنمايش كمدي مي شد از بس صداي زيري داشت. ما تمرين كرديم و كار آماده شد. حالا من خودم عضو گروه هنر ملي هستم و حق ندارم بيرون از اداره تئاتر كار كنم چون خلاف مقررات بود . فكر مي كردم اگر جوانمرد بفهمد حتما اخراجم مي كند اما كار آماده شده بود . يك روز رفتم و به جوانمرد گفتم : آقا من يك نمايش كار كردم . گفت: چيكاركردي ؟ گفتم يك نمايش كار كردم و آماده است. گفت محمود تو چه كردي ؟ من فكر كردم آقاي جوانمرد خيلي عصباني است ولي او سكوت كرد و يك دقيقه بعد گفت : كجا تمرين كردي ؟ آن موقع ما تغييرمكان داده بوديم و آمده بوديم پيچ شميران . گفتم در پيچ شميران تمرين كرديم. جوانمرد گفت برويم سر تمرين . كار را كه ديد گفت بيا و اجرا كن. رفتيم خانه نمايش ولي چون داشتيم از نظر اداره تئاتر كار غيرقانوني مي كرديم ، هيچ تبليغي نكرديم چون در غير اين صورت خود آقاي جوانمرد هم زير سئوال مي رفت . خانه نمايش را خود جوانمرد ساخته بود . به خاطر همين سالن را داد به ما كه كار كنيم . چند شب اول حتي بليط هم نفروختيم . از شب ششم به بعد بود كه شلوغ شد و از شب دوازدهم آنچنان شلوغ شد كه طي دو ماه تماشاچي از دروديوار سالن بالا مي رفت . جوانمرد گفت : بيا و نمايش را در سالن 25 شهريور (همين سالن سنگلج) اجرا كن .»

آقاي مفيد هم نمايش را نديد و ارتباط شما از آن• وقت به بعد كامل قطع شد و هيچ وقت هم ترميم نشد و دوباره شكل نگرفت .

ــ « بله . بيژن هيچ وقت مرا نبخشيد . خيلي هم تعجب مي كنم . حالا كه رسيده ام به سن پنجاه و چند سالگي خيلي حيرت مي كنم . آن وقت ها نمي فهميدم . بيژن از اين موفقيت خوشحال نشد . نمايش آسيدكاظم را من خودم كار كرده بودم . حتي آقاي جوانمرد در بروشور نمايش آورده بود كه طرح قصه از بيژن مفيد است . در حاليكه طرح داستان براي بيژن نبود .از نصرت بود . نصرت كه هيچ وقت اهل اين حرف ها نبود كه مدعي شود ولي ما بخاطر اينكه يك وقت براي بيژن ابهامي پيش نيايد اين كار را هم كرديم . من از 14 سالگي نزد بيژن بزرگ شده بودم . او جاي خانواده و فاميل و دوست و آشناي مرا گرفته بود. اصلا همه كس من بود . يك روزي پشت صحنه سالن 25 شهريور ما داشتيم براي اجراي شهرقصه كه قرار بود براي گاردشاهنشاهي اجرا شود كار مي كرديم . نمايش را كه روي صحنه برديم بين دو آنتراكت يك سرهنگ گارد به پشت صحنه آمد و شرع كرد بر سر بيژن داد و هوار كردن . شما نمي فهميد گاردشاهنشاهي يعني چه . آنها آنقدر وحشتناك بودند كه آدم وقتي يك سربازش را مي ديد تنش مي لرزيد . البته بيژن نمايش را كوتاه كرده بود. چون ما روزي 3 سانس بازي مي كرديم . ناگهان يك سانس هم گارد شاهنشاهي خواسته بود . چون ما خيلي خسته بوديم بيژن يكي از پرده هاي نمايش كه اهميت كمي داشت و به خط داستان لطمه وارد نمي كرد حذف كرد . اين سرهنگ گارد فهميد چون همان زمان هم خيلي ها شهرقصه را حفظ بودند ولي من نمي توانستم اصلا تصور كنم كه كسي سر بيژن فرياد بكشد . من اين سرهنگ گارد را گرفتم و زدم. حالا همه محافظ هاي او هم مسلح هستند. و مي زدند . يعني هيچ محدوديتي براي شليك نداشتند . ولي من اين حرفها حالي ام نمي شد . نمي توانستم ببينم كسي به بيژن توهين كند . من هميشه شاگرد بيژن بوده ام . همه جانم را از بيژن داشتم واصلا كسي مرا بدون بيژن نمي شناختند . بيژن هميشه به من مي گفت : خر من ! يعني حتي خر شهرقصه هم نمي گفت . واقعا هم اگر مرا به عنوان خر بيژن نمي شناختند به اسم خر شهر قصه مي شناختند . حالا اين آدم كه همه هستي اش را از بيژن مفيد دارد و شاگرد او بوده آمده يك نمايش كار كرده و موفق هم از كار درآمده . من نمي دانم چرا بيژن از اين موضوع خوشحال نشد . نمي دانم چرا.« در يك مصاحبه گفت كه من با شاگرد خودم نمي جنگم . بچه هاي گروه من همه خيانتكار بودند . اين آقا هم يك نمايش مرا برداشته و براي خودش كار كرده همان طور كه ديگران ، نمايش هاي ديگر مرا بردند و كار كردند. »

• اين ديگران چه كساني بودند؟

ــ« اصلا نمي دانم . اين مصاحبه در روزنامه اطلاعات چاپ شد و من ناگهان ديدم كه تيتر زده اند من با شاگرد خودم نمي جنگم . من جواب او را ندادم و اين مسئله مرا ويران كرد . خيلي از آسيب هاي زندگي من از آنجا شروع شد . و ساده ترين اش اين بود كه دو،سه سال از خانه بيرون نيامدم . يعني مي آمدم ولي تا اينقدر كه بروم سر كوچه و برگردم . اصلا نمي توانستم قبول كنم كه بيژن از اين موضوع خوشحال نشده باشد كه هيچ ، اينقدر هم عصباني شده باشد و بيايد واين حرف ها را هم بزند . يعني اين ماجرا را درك نمي كردم . هيچ جوري درك نمي كردم . خيلي اذيت شدم . در واقع بخاطر گرم ماندن تنورمطبوعات بلايي سر يك بچه 20 ساله آمد كه زندگي اش نابود شد .

مگر شما در نوشتن « آسيد كاظم• » چقدر از آقاي مفيد تاثير گرفته بوديد؟
ــ« هيچ . اصلا تاثيرپذيري در كار نبود . يكي از حرف هايي كه آن زمان فوق العاده درست زده شد و هيچ كدام از منتقدين تئاتر به آن اشاره نكردند و يك غير متخصص يعني « ابوالبشرفرمانفرماييان » آن را زد اين بود كه او گفت :بيژن مفيد شهرقصه و ماه وپلنگ را نوشته ، استاد محمد هم آسيدكاظم را . دوسال ديگر معلوم مي شود كه اصلا جنس اين نوع تفكر براي كيست . چرا كه بيژن مفيد ادامه دارد و استاد محمد هم ادامه خواهد داشت .اين حرف درستي بود . متخصصان تئاتر خيلي راحت با يك بررسي ساده مي توانستد بفهمند كه ديالوگ هاي شهرقصه اصلا هيچ ربطي به ديالوگ هاي آسيد كاظم ندارد . چرا كه نوع كار بيژن اصلا در اين زمينه ها نبود.»
بعد از اين اتفاق تلخ است كه او به ورطه خودويراني مي افتد . به گفته خودش يك نوع لجبازي با دوست . دوستي كه او را آزار داده است و حالا او به تلافي اين آزار خود را بيرحمانه به تازيانه مي كشد .

ــ « بعد از يك مدتي داودرشيدي رئيس واحد نمايش تلويزيون شد . من آنجا براي داود سريال « پژواك » را نوشتم و بعد سريال « گذر خليل ده مرده » . پس از آن ديگر از سريال فاصله گرفتم و باز به سراغ تئاتر آمدم كه « شب بيست و يكم » حاصل آن دوران است . سراغ تلويزيون هم نرفتم تا بعد از انقلاب اسلامي كه باز براي تلويزيون كارهايي انجام دادم . تئاتر هم ديگر روي صحنه نبردم تا سال 58 كه همين « شب بيست و يكم » را روي صحنه اجرا كردم .»

ــ چه زماني از ايران رفتيد ؟

ــ سال 64

مرگ آقاي مفيد چه تاثيري روي• شما گذاشت ؟

ــ« تاثيري نگذاشت . من با بيژن ديگر آن پيوندها را از دست داده بودم . آن وقتي كه من تحت تاثير بيژن بودم 15 تا 20 سالگي ام بود . بعدها كه وارد جهنم زندگي شدم و چشممم به روي چيزي به نام جامعه ، سياست ، تفكر ، دورويي ، پستي و ناروايي باز شد خودبخود ذهنيت ام از همين چيزها انباشته شد . آن خوي و خصلت پاك و نجيبانه جواني ام ديگر از بين رفت . شما كه مي دانيد جوان واقعا مثل يك گلبرگ مي ماند . آنقدر چرك و ملوس شده بودم كه تمام حس هاي پاك آن زمان را ديگر از دست داده بودم .»
وقتي از استاد محمد پرسيدم كه چرا هيچ وقت نخواستيد با آقاي مفيد روبه رو شويد و درباره سوءتفاهم هاي پيش آمده صحبت كنيد او براي مدت زيادي سكوت كرد و بعد ...
ــ« دليل اصلي اش ... فكر مي كنم ... در واقع به خاطر اين بود كه بيژن در ذهن من تصويري داشت كه هنوز هم در خاطرات دوره اي من برايم خيلي مهم است . دلم نمي خواهد اين تصوير در ذهنم نابود شود و بشكند . ديگر آن روزها هم من آن آدم قبلي نبودم و هم مي دانستم كه آن بيژن ديگر بيژن نيست . زماني كه او دوباره به عنوان بازيگر وارد كارگاه نمايش شد همه حيرت كردند كه بيژن مفيد به عنوان بازيگر آن هم در تئاتر آربي آوانسيان شركت كرده ؟ اين ابتداي ويراني بود و من مي دانستم كه او ديگر مانند گذشته نيست و برخورد من و بيژن ديگر حاصلي ندارد . او در آن زمان با خيلي ها برخوردهاي خيلي سنگيني داشت و همه هم بخاطر آن پيله تنهايي و بدبيني بود كه دور خود تنيده بود . همه ما ، يعني بچه هاي شهر قصه بيژن را مي پرستيديم . آن روزها هر روز عصر با بچه ها جمع مي شديم و به دنبال بيژن مي رفتيم . همگي و بيشتر فرخ صوفي لباسش را تنش مي كرديم و آماده اش مي كرديم كه بيايد سرتمرين . ما چنين رابطه اي با بيژن داشتيم . بچه ها او را روي چشم شان مي گذاشتند .»


نوشته شده در ساعت 9:30 PM توسط .

٭ از فروردين به اينطرف ديِگه به اينجا نيومدم ولی جالبه که چند نفربه اينجا سر زدن احتمالا اشتباهی گذرشون افتاده بوده
نوشته شده در ساعت 3:48 AM توسط .

٭ هر چی نوشته بودم اشتباهی پاک شد
امسال رو با سه تا کار يا مشغله فکری عمده شروع کردم دو تا از اونها انجام شد و خوب هم انجام شد
اما يکی ديگه مونده اگر اونم انجام بشه بعد از مدتها یه نفس راحت ميکشم هر چند که انسان هميشه يه آرزو و خيال جديد برای خودش ميتراشه ولی خب...

نوشته شده در ساعت 3:47 AM توسط .

٭ بعد از مدت ها برگشتم به دنيای مجازی وب لاگ نويسها
نوشته شده در ساعت 2:04 AM توسط .

٭ چرا اینجا اينطوری شده؟
نوشته شده در ساعت 2:01 AM توسط .

٭ جراحي
نوشته شده در ساعت 5:21 AM توسط .

٭ مراسم اسكار به نقل از BBC
فيلم موزيکال شيکاگو با دريافت شش جايزه اسکار نخستين فيلم از نوع موزيکال شد که پس از 35 سال عنوان بهترين فيلم سال را از فرهنگستان علوم و هنرهای سينمايی آمريکا دريافت می کند.
رومن پولانسکی کارگردان لهستانی نيز با دريافت جايزه بهترين کارگردانی از شگفتی آفرينهای مراسم هفتاد و پنجمين دوره اهدای جوايز اسکار شد؛ اين در حالی است که آدريان برادی، بازيگر 29 ساله فيلم او، نوازنده پيانو نيز با دريافت جايزه بهترين بازيگر نقش اول مرد جوانترين برنده اين دور از جوايز اسکار بود.
نيکول کيدمن با بازی در نقش ويرجينيا ولف، نويسنده نامدار آمريکايی در فيلم ساعتها عنوان بهترين بازيگر نقش اول زن را به خود اختصاص داد و کاترين زيتا جونز، ديگر بازيگر فيلم شيکاگو برنده جايزه بهترين بازيگر نقش مکمل شد.
او در حالی در مراسم اهدای جوايز اسکار حاضر شد که آخرين ايام دوران بارداری خود را می گذراند.
مراسم اهدای جوايز اسکار امسال به خاطر جنگ در عراق جلوه و شور و حال کمتری داشت، تعداد کمتری از ستارگان سينما در آن شرکت داشتند و تدابير شديد امنيتی بر مراسم حکمفرما بود.
هنگام اجرای مراسم هزاران تن از مخالفان جنگ بيرون از تالار کداک هاليوود که مراسم در آن برگزار می شد گرد آمده و شعار می دانند، در حالی که در همان محل صدها نفر طرفدار جنگ نيز شعارهای خود را می دادند.

چند تن از برندگان جوايز همچون مايکل مور، پدرو المودوبار و کريس کوپر از فرصتی که برای سخنرانی به آنها داده شد برای بيان احساسات ضد جنگ خود استفاده کردند.

شديدترين انتقاد از جنگ را مايکل مور به زبان آورد که فيلم او بولينگ برای کلمباين عنوان بهترين فيلم مستند را کسب کرد.
اين فيلم فرهنگ کاربرد سلاح را در آمريکا بررسی می کند.
از جمله نکات جالب توجه مراسم امسال، عدم حضور رومن پولانسکی برنده جايزه بهترين کارگردانی برای دريافت جايزه خود بود.
او به دليل اينکه متهم به همخوابگی با دختری سيزده سال است 26 سال است امکان ورود به خاک آمريکا ندارد.
رومن پولانسکی با دريافت جايزه بهترين کارگردانی، رقيبش مارتين اسکورسيسی کارگردان فيلم دارودسته های نيويورک را .
پدرو المودوبار سينماگر اسپانيايی که از سخنرانان ضدجنگ در مراسم بود برنده جايزه بهترين فيلمنامه غيراقتباسی برای فيلم با او حرف بزن شد.
کريس کوپر ديگر سخنران ضدجنگ نيز برنده جايزه بهترين بازيگر مرد نقش مکمل برای بازی در فيلم اقتباس شد.
جايزه اسکار يک عمر خدمت به سينما امسال نصيب پيتر اوتول بازيگر ايرلندی شد که بيش از چهل سال از نقش آفرينی او در فيلم معروف لورنس عربستان می گذرد.
امينم، خواننده معرف سبک موسيقی رپ به خاطر ترانه ای که برای فيلم هشت مايل ساخت و اجرا کرد برنده اسکار شد اما او نيز برای دريافت جايزه اش در مراسم حضور نداشت.
جايزه بهترين فيلم غيرانگليسی زبان امسال به فيلم آلمانی ناکجاآباد در آفريقا اهدا شد که کارولين لينک آن را کارگردانی کرده و حکايت خانواده از يهوديان آلمان است که از دست نازيها به کشور کنيا در شرق آفريقا گريختند.
عنوان بهترين فيلم پويانمايی بلند امسال به فيلم کارتونی ژاپنی مسافر يواشکی اختصاص يافت.
مراسم اسکار امسال به صورت مستقيم از طريق شبکه تلويزيونی آمريکايی ای بی سی پخش شد اما پخش برنامه بارها برای اخباری که از جنگ عراق می رسيد قطع شد
نوشته شده در ساعت 12:00 PM توسط .

٭ ديشب عروسي يكي از دوستان خوبم بود اين ناقابل هم كادو ايشون باشه برگ سبزيست تحفه درويش:



خري آمد به سوي مادر خويش

بگفت مادر چرا رنجم دهي بيش

برو امشب برايم خواستگاري

اگر تو بچه ات را دوست داري

خر مادر بگفتا اي پسر جان

تو را من دوست دارم بهتر از جان

ز بين اين همه خرهاي خوشگل

يكي را كن نشان چون نيست مشكل

خرك از شادماني جفتكي زد

كمي عر عر نمود و پشتكي زد

بگفت مادر به قربان نگاهت

به قربان دو چشمان سياهت

خر همسايه را عاشق شدم من

به زيبايي نباشد مثل او زن

بگفت مادر برو پالان به تن كن

برو اكنون بزرگان را خبر كن

به آداب و رسومات زمانه

شدن داخل به رسم عاقلانه

دو تا پالان خريدند پاي عقدش

يه افسار طلا و پول نقدش

خريداري نمودند يك طويله

همانطوري كه رسم است در قبيله

خر عاقد كتاب خود گشاييد

وصال عقد ايشان را نماييد

دوشيزه خر خانم آيا رضايي؟

به عقد اين خر خوش تيپ در آيي؟

يكي از حاضرين گفتا به خنده

عروس خانم به گل چيدن برفته

براي بار سوم خر بپرسيد

كه خر خانم سرش يكباره جنبيد

خران عرعر كنان شادي نمودند

به يونجه كام خود شيرين نمودند

به اميد خوشي و شادماني

براي اين دو خر در زندگاني
نوشته شده در ساعت 10:01 PM توسط .

٭ بعد از مدتها كه آدم نتونسته باشه بياد سري به وبلاگ ها بزنه(از جمله وبلاگ خاك گرفته خودش) چقدر گشتن و خوندن لذت بخشه
از همين جا يه سلامي مي كنم به دوستان عزيزم
كتابدار
قاصدك
بامداد
جستجوگر
و دوست عزيزي كه امروز ديدم كه به جمع وبلاگ نويسها اضافه شده
ديروز
اگه باز تا يك ماه منو نديدين حلال كنيد
ضمنا اين آقاي كتابدار هم تنبل شده ها
كلي از نقد كتابهاي داخلي عقب مونده;)

نوشته شده در ساعت 3:43 AM توسط .

٭


نوشته شده در ساعت 4:52 AM توسط .

٭

17 دی ماه -جهان پهلوان تختی - منش پهلوانی- مشتی شعار و ديگر هیچ...


شخصيت تختی هميشه برام جالب بوده صرف نظر از اسطوره ای که از او ساخته شده ...


بچه محبوب جنوب شهر قهرمان جهان قهرمان مردمی زيستن با مردم و پايانی دور از انتظار

کسی خودکشی اون رو باور نکرد جهان پهلوان باشی و خودکشی کنی؟!

و در شبکه 4 سيما بگويند و سرانجام در هتلی در تهران درگذشت...


نوشته شده در ساعت 10:58 AM توسط .

٭
سخنراني رئيس جمهور تو جشنواره رازي شنيدني بود فقط من ارتباطش رو با تحقيقات نفهميدم!!!!

اگه كسي رابطه افشاء گري رو با تحقيقات پزشكي ميدونه بي زحمت به منم بگه


نوشته شده در ساعت 10:57 AM توسط .